حق سنوات چیست؟ شرایط تعلق و نحوه محاسبه با مثال
کارگران یا کارمندان علاوه بر دریافت حقوق و مزایایی که هر ماه مطابق قراردادی که با کارفرما بستهاند، یک جبران فرسودگی به عنوان پاداش نیز دریافت میکنند که حق سنوات نام دارد. این حق سنوات هنگام اتمام کار بهصورت تجمیعی یا پایان هر سال به صورت سالانه محاسبه شده و به حساب کارگران و کارمندان واریز میشود.
هنگام محاسبه آن، هم کارمندان هم حسابدار ممکن است با سوالاتی که در ادامه به آنها اشاره میکنیم، مواجه میشوند. برای مثال آیا حق سنوات مشمول مالیات میشود؟ مبنای محاسبه آن چیست؟ با عیدی چه تفاوتی دارد؟ و چندین سوال دیگر که دانستن پاسخ آنها برای حسابدار، کارگر و کارفرما ضروری است، تا پایان مطلب همراه ما شوید.
حق سنوات چیست؟
مشخصا اولین سوالی که به ذهن همه ما میرسد این است که حق سنوات چیست؟ حق سنوات مبلغی است که به کارگران یا کارمندان بابت جبران فرسودگی ناشی از کار و زحمت، به عنوان پاداش به آنها پرداخت میشود. این مبلغ براساس آخرین حقوق دریافتی کارگر یا کارمند محاسبه شده و هنگام پایان یافتن خدمت به ازای هر سال کار یا اگر کمتر از یک سال کار کرده باشد همراه با تعداد روزهای خدمت محاسبه و به او تعلق میگیرد.
این حق طبق ماده ۲۴ قانون کار به کارمندان و کارگران تمام قراردادها از جمله دائم، موقت و پارهوقت تعلق میگیرد. در ادامه بیشتر درباره چگونگی محاسبه و نکات مختلف قانونی پیرامون حق سنوات توضیح خواهیم داد.
حق سنوات با چه نامهای دیگری شناخته میشود؟
بد نیست بدانید که حق سنوات با نامهای دیگری نیز شناخته میشود. نامهایی مثل مزایای پایان خدمت، ذخیره مزایای پایان خدمت و مزایای پایان کار. به دلیل ماهیت این حق که نوعی پاداش و جبران خسارت است، انتخاب نامهای مزایای پایان خدمت و مزایای پایان کار برای آن بسیار مناسب و بهجاست.
هدف از پرداخت مزایای پایان کار چیست؟
هدف از پرداخت مزایای پایان کار یا همان حق سنوات به کارگران و کارمندان، قدردانی از خدمات آنهاست. برای همین مبلغ آن طبق آخرین حقوق دریافتی حساب میشود تا با تورم نیز همراه شود و به نوعی جبران زحمات کارگر یا کارمند باشد. همچنین این مبلغ به کارگران کمک میکند تا در فاصله میان ترک کار قبلی و یافتن کار بعدی، یا در صورت دریافت بعد از بازنشستگی، به اصطلاح دستشان خالی نشود و بتوانند از پس هزینههای زندگی برآیند.
حق سنوات به چه کسانی تعلق می گیرد؟
طبق قانون حق سنوات ۱۴۰۵ وزارت کار، این مبلغ به تمام کارگران و کارمندانی که قرارداد آنها مشمول قانون کار باشد تعلق میگیرد. براین اساس، تمام کارگران دارای قرارداد دائم، قرارداد موقت، با سابقه کمتر از یک سال، پارهوقت و ساعتی نیز به صورت قانونی از این حق برخوردار هستند. در ادامه برای هر کدام چگونگی تعلق حق سنوات را توضیح میدهیم.
کارگران قرارداد دائم
کارگرانی که قراداد دائم دارند، حق سنواتشان براساس مبلغ آخرین دستمزدی که گرفتهاند ضرب در تعداد سالهایی که در آن قرارداد هستند محاسبه میشود. برای مثال اگر کارگری 6 سال سابقه کار دارد و مبلغ آخرین حقوقی که دریافت کرده 20 میلیون بوده، حق سنواتش برابر 120 میلیون تومان میشود.
کارگران قرارداد موقت
براساس مواد ۷، ۲۴، ۲۷ و ۳۱ قانون کار، کارگران با قرارداد موقت نیز شامل دریافت حق سنوات میشوند. در چنین قراردادهایی، کارفرما موظف است هنگام پایان قرارداد، فسخ، بازنشستگی یا ازکارافتادگی، حق سنوات کارگر را براساس تعداد سال سابقه کار ضرب در مقدار آخرین دستمزدی که دریافت کرده محاسبه و به او بپردازد.
کارکنان با سابقه کمتر از یک سال
طبق همان ماده 24 قانون کار، اگر قرارداد کارگری کمتر از یکسال باشد نیز در صورت پایان کار، به او حق سنوات تعلق میگیرد. در این حالت مبنای محاسبه حق سنوات برابر با تعداد روزهای کاری تقسیم بر 365، ضرب در مقدار آخرین دستمزدی که کارگر دریافت کرده است درنظر گرفته میشود.
کارگران پاره وقت و ساعتی
کارگر پارهوقت و ساعتی به کسی گفته میشود که کمتر از 8 ساعت در روز و 44 ساعت در هفته کار کند. جالب است بدانید که طبق تبصره 1 و 2 ماده 35، بند الف ماده 37 قانون کار، ماده 39 قانون کار و در آیین نامه اجرایی ضوابط، مزایا و مشاغل، به کارگران پارهوقت و ساعتی نیز حق سنوات تعلق میگیرد. در این حالت مبنای محاسبه مجموع دریافتی هر فرد در 90 روز آخر کاری اوست.
وضعیت استعفا، اخراج، بازنشستگی و فوت
اگر کارگر یا کارمندی به هر کدام از دلایل استعفا، اخراج، بازنشستگی یا فوت، قادر به ادامه فعالیت در قرارداد کاری نداشته باشد، حق سنوات او درست مطابق قانون وزارت کار محاسبه شده و پرداخت میشود. از لحظهای که هر کدام از این موارد رخ دهد، کارفرما یک ماه فرصت دارد که حق سنوات را محاسبه و پرداخت کند.
حق سنوات چگونه محاسبه می شود؟
طبق ماده ۲۴ قانون کار، حق سنوات بهازای هر سال خدمت، معادل حقوق یک ماه آخر محاسبه میشود. اگر مدت کار کارگر کمتر از یک سال باشد، مبلغ به نسبت مدت کارکرد (تعداد روز کاری) محاسبه میشود. برای اینکه بهتر نحوه محاسبه سنوات را متوجه شوید، در ادامه فرمول و مثالهای عددی آن را هم بررسی میکنیم.
مبنای مزد یا حقوق در محاسبه سنوات
اولین نکته که لازم است پیش از محاسبه سنوات بدانیم، مبنای محاسبه است. مبنای محاسبه حق سنوات در سال ۱۴۰۵، آخرین مزد ثابت کارگر است. براین اساس، طبق مصوبه شورای عالی کار، حداقل حقوق ماهانه برای کارگر مجرد (بدون فرزند) در سال 1405 به حدود ۲۲ میلیون تومان افزایش یافته است.
فرمول سنوات یک سال کامل
با دانستن مبنای مزد و سابقه کاری کارگر (برای افراد با قرارداد سالی بالای یک سال)، اکنون میتوان حق سنوات را براساس فرمول سنوات به شکل زیر محاسبه کرد:
کل سنوات = تعداد سالهای خدمت × (آخرین حقوق یا همان مزد ثابت ماهانه)
فرمول سنوات کمتر از یک سال
اگر سنوات کارگر یا کارمند کمتر از یک سال باشد، فرمول سنوات براساس تعداد روزهای کاری به صورت زیر نوشته میشود:
حق سنوات = 365 / (آخرین حقوق ماهانه × تعداد روزهای کارکرد)
مثال محاسبه برای چند سال سابقه
برای مثال اگر کارگری 5 سال سابقه کاری داشته و آخرین حقوق دریافتی او 20 میلیون تومان باشد، حق سنوات کل او برابر میشود با صد میلیون تومان:
100.000.000 = 5 × (20.000.000)
مثال محاسبه برای کارکرد کمتر از یک سال
از طرفی اگر کارگری 260 روز یعنی کمتر از یک سال کار کرده باشد و آخرین حقوق دریافتی او، 25 میلیون تومان باشد، مبلغ سنوات او به نسبت مدت کارکرد محاسبه میشود:
تومان 17.808.219 = 365 / (25.000.000×260)
دو مثالی که زدیم را به صورت خلاصه در جدول زیر آوردهایم:
| نوع قرارداد | مبنای حق سنوات | فرمول محاسبه | کل سنوات |
|---|---|---|---|
| سالانه (5 سال) | آخرین حقوق دریافتی (20 میلیون تومان) | کل سنوات = تعداد سالهای خدمت × (آخرین حقوق یا همان مزد ثابت ماهانه) | 100 میلیون تومان |
| زیر یک سال (260 روز) | آخرین حقوق دریافتی (25 میلیون تومان) | حق سنوات = 365 / (آخرین حقوق ماهانه × تعداد روزهای کارکرد) | 17 میلیون و 808 هزار تومان |
حق سنوات چه زمانی پرداخت میشود؟
زمان پرداخت حق سنوات کاملا به زمان پایان رابطه کاری و شرایط قرارداد بستگی دارد. بر اساس ماده ۲۴ قانون کار، هر زمان که قرارداد کاری به پایان برسد، کارفرما موظف است که سنوات کارگر یا کارمند را حساب کرده و به او بپردازد. با این حال دو نوع پرداخت سنوات داریم که به شرایط قرارداد بستگی دارد:
پرداخت هنگام خاتمه قرارداد و پرداخت سالانه که در ادامه هر کدام را بررسی میکنیم.
پرداخت هنگام خاتمه قرارداد
هر زمان که خاتمه قرارداد برسد، کارفرما باید طبق فرمول محاسبه حق سنوات، مبنا را آخرین حقوق دریافتی قرار دهد و در تعداد سالهای سابقه کاری ضرب کند تا سنوات کل به دست آید. این مبلغ باید نهایتا تا پایان ماه بعد به حساب کارگر یا کارمند واریز شود.
پرداخت سالانه و مفهوم علیالحساب
طبق ماده 24 قانون وزارت کار، حق سنوات علیالحساب است. علیالحساب بودن به این معناست که در پایان هر سال (برای قراردادهای کاری بالای یک سال) باید حق سنوات کارگر یا کارمند حساب شده و در صورت درخواست به حساب او واریز شود. با این حال اکثر افراد حالت پرداخت نهایی را انتخاب میکنند، نه پرداخت سالانه.
تسویه نهایی و محاسبه مابهالتفاوت
بعد از پایان قرارداد، باید تسویه نهایی انجام شود. مابهالتفاوت به معنای تفاوت دستمزد آخرین حقوق دریافتی کارگر و حقوق پایه اوست. این مابهالتفاوت باید در محاسبات مدنظر قرار گیرد تا در محاسبه حق سنوات اشتباهی پیش نیاید.
تفاوت حق سنوات و پایه سنوات
نکته مهمی که باید به آن توجه داشته باشید، تفاوت حق سنوات و پایه سنوات است. هر چند در هر دو این اصطلاح از سنوات استفاده شده، اما یکی نیستند. پایه سنوات بخشی از مزد ماهانه کارگر یا کارمند است (حقوق پایه) و در فیش حقوقی درج میشود، اما حق سنوات مبلغی است که طبق ماده ۲۴ قانون کار مصوب، هنگام پایان خدمت کاری محاسبه و پرداخت خواهد شد.
تفاوت در هدف و زمان پرداخت
تفاوتی در هدف پرداخت حق سنوات وجود ندارد. چه هدف استعفا باشد، چه پایان قرارداد چه بازنشستگی، با این حال زمان پرداخت بسیار اهمیت دارد. اگر شما زمان پرداخت را پایان هر سال انتخاب کنید، سنوات شما مطابق با دستمزد و تورم همان سال محاسبه میشود، اما اگر حالت تجمیعی آن را انتخاب کنید و در پایان قرارداد به صورت یکجا دریافت کنید، به خاطر رشد تورم، سنوات شما نیز افزایش یافته و به نوعی متعادلکننده هزینههای زندگی در زمان بازنشستگی است.
تفاوت در محاسبات حقوق ماهانه
حقوق ماهانه ترکیبی است از پایه سنوات، مرخصی ذخیره شده یا بازخرید مرخصی و مزایایی که در قرارداد قید شده است. برای اینکه این موارد را بهتر متوجه شوید، فرض کنید کارگری با حداقل حقوق روزانه مصوب سال جاری یعنی 600 هزار تومان داریم که پایه سنوات او را برای 30 روز معادل 18 میلیون تومان تعیین کرده است. همچنین سابقه کاری او را 5 سال و مرخصی استفاده نشده در پایان سال را 10 روز درنظر بگیرید. در این صورت اگر او بعد از 5 سال قراردادش به پایان برسد، مطابق جدول زیر حق سنوات و دیگر حقوقش محاسبه میشود:
| پایه سنوات | حق سنوات | عیدی | بازخرید مرخصی |
|---|---|---|---|
| مبلغی که ماهانه به حقوق ثابتش اضافه میشود. فرضا 50 هزار تومان باشد که به ازای 30 روز: | به ازای 5 سال سابقه کار و 18 میلیون تومان آخرین دستمزد: | مبنای محاسبه، حداقل حقوق مصوب است. | به ازای هر روز مرخصی استفاده نشده، مبلغی معادل یک روز مزد: |
| 1.5000.000 | 90.000.000 | 10 ضربدر 600 هزار تومان، معادل 6 میلیون تومان |
برای محاسبه یادگیری محاسبه عیدی، سنوات و تسویهحساب به روش اصولی و دقیق، لازم است مثالهای بیشتری حل کنید.
حق سنوات مشمول بیمه و مالیات است؟
دو تا از مهمترین سوالاتی که درباره حق سنوات ذهن کارگران و حسابداران را به خود مشغول میکند این است که آیا سنوات پایان کار مشمول بیمه و مالیات میشود یا نه؟ در ادامه طبق قانون پاسخ هر سوال را به طور جدا میدهیم.
وضعیت بیمه
طبق قانون وزارت کار، حق سنوات مشمول کسر و پرداخت حقبیمه نمیشود. این موضوع در مورد تمام انواع قراردادهای دائم، موقت، پارهوقت و ساعتی صادق است و در صورت محاسبه و کسر، عمل غیرقانونی محسوب میشود.
وضعیت مالیات با توجه به زمان پرداخت
همچنین طبق بند 5 ماده 91 قانون مالیات های مستقی، حق سنوات مشمول کسر و پرداخت مالیات نیز نمیشود. این موضوع در صورت پایان همکاری به هر دلیلی همیشه صادق است و در صورت مشاهده، تخلف محسوب میشود. با این حال برای بررسی مالیات حق سنوات به طور دقیقتر، ضروری است که حالات مختلف و استثنایی را هم بشناسید.
📘حتما بخوانید: آیا حق سنوات مشمول مالیات حقوق است؟
ثبت حق سنوات در حسابداری
حق سنوات در حسابداری به طور مستقیم در جدول حقوق وارد نمیشود. برای همین فرضا اگر کارگری 2 سال در یک شرکت کار کند و آخرین حقوق دریافتی او معادل 25 میلیون تومان باشد، باید برای آن دو سال مبلغ 25 میلیون تومان بهعنوان حق سنوات در ستون جداگانه درج شود. این ستون گاه با نام مزایای پایان خدمت هم شناخته میشود.
ذخیره مزایای پایان خدمت
ذخیره مزایای پایان خدمت در اصل همان حق سنوات است که در جداول حسابداری با این نام نیز ثبت و ضبط میشود. برای اطلاع بیشتر از ذخیره مزایای پایان خدمت، لازم است نحوه درج مزایای پایان کار در لیست حقوق را بدانید.
ثبت پرداخت و تسویه
در پایان قرارداد کاری، لازم است در برگه تسویه بخش ثبت پرداخت و تسویه حق سنوات درج شود تا مقدار و نحوه محاسبه آن برای کارفرما و کارگر شفاف بوده و مشکل قانونی خاصی پیش نیاید. این ثبت پرداخت و تسویه آخرین مرحله حسابداری حق سنوات است.
اسناد لازم برای پرونده پرسنلی
در نهایت برای تشکیل پرونده پرسنلی جهت دریافت حق سنوات و ارائه آن به وزارت کار، لازم است اسناد زیر تهیه شود:
🔹فیشهای حقوقی که نشاندهنده پرداخت حقوق، مزایا و کسورات باشد.
🔹پایه سنوات
🔹قرارداد کاری
🔹سند پایان قرارداد و علت آن
اشتباهات رایج در محاسبه سنوات
اکثر حسابداران هنگام محاسبه سنوات کارگر یک سری اشتباهات رایج انجام میدهند. مهمترین این اشتباهات که پیش از محاسبه و ثبت حق سنوات باید آنها را بشناسید شامل موارد زیر میشود:
🔹محاسبه بر اساس عدد یا مبنای نادرست
🔹حذف کارکرد کمتر از یک سال
🔹یکی دانستن پایه سنوات و حق سنوات
🔹نادیده گرفتن پرداختهای علیالحساب قبلی
🔹ثبت نکردن مابهالتفاوت در تسویه نهایی
اگر به این حوزه علاقه دارید و برای تمرین محاسبه سنوات، مانده مرخصی، عیدی و ثبت سند تسویه، میتوانید در دوره حسابداری حقوق و دستمزد فراتر شرکت کنید.
سوالات متداول حق سنوات
1️⃣آیا به کارگر زیر یک سال سنوات تعلق میگیرد؟
بله. براساس فرمول محاسبه سنوات، تعداد روز کاری تقسیم بر 365 روز ضرب در آخرین حقوق دریافتی.
2️⃣آیا با استعفا حق سنوات از بین میرود؟
خیر، استعفا یکی از چندین دلیلی است که میتوان برای پایان قرارداد کاری به آن استناد کرد.
3️⃣سنوات قرارداد موقت چه زمانی پرداخت میشود؟
هر زمان که قرارداد به پایان برسد این سنوات محاسبه شده و نهایتا تا یک ماه بعد از پایان قرارداد به حساب کارگر واریز میشود.
4️⃣آیا کارفرما میتواند سنوات را ماهانه پرداخت کند؟
بله، کارفرما میتواند براساس حقوق همان ماه، سنوات را ماهانه به حساب کارمندان یا کارگرانش واریز کند.
5️⃣مبنای محاسبه سنوات حقوق پایه است یا آخرین مزد؟
مبنای محاسبه سنوات آخرین مزد دریافتی کارگر یا کارمند است.