حسابداری صنعتی چیست؟ تعریف کامل + اهداف، روش های هزینه یابی و وظایف حسابدار صنعتی

فرض کنید مدیر یک کارخانه تولیدی هستید و تحت نظارت شما، ماه‌هاست که خط تولید فعال است و پشت سر هم مشغول گرفتن سفارش هستید. با این حال وقتی از واحد تولید می‌پرسید که بهای تمام شده هر واحد محصول چقدر است، پاسخ روشن و دقیقی به شما داده نمی‌شود. در این لحظه شما متوجه می‌شوید که قیمت گذاری براساس حدس و گمان انجام می‌شود، حساب ضایعات از دست رفته و تصمیم‌های اساسی درباره سودده یا ضررده بودن یک خط تولید، بدون پشتوانه واقعی در حال گرفته شدن است.

اما راه چاره چیست و چه کسی می‌تواند این اوضاع را شفاف کند و شما را از سردرگمی درآورد؟ کلید حل چنین آشفته بازاری در دستان متخصصان حسابداری صنعتی است. در این راهنما ابتدا تعریفی روشن از این نوع حسابداری ارائه می‌د‌هیم، سپس وظایف حسابداران صنعتی را به صورت عملی مرور می‌کنیم و توضیح خواهیم داد که این فن چه اهدافی دارد، تفاوت آن با انواع دیگر حسابداری چیست و چطور می‌توان از آن استفاده کرد.

📘ثبت‌نام کنید: دوره اکسل در حسابداری

حسابداری صنعتی چیست؟

حسابداری صنعتی شاخه‌ای از دانش حسابداری مدیریت است که کار آن جمع‌آوری، اندازه‌گیری، تحلیل و گزارش هزینه‌های تولید با هدف تعیین بهای تمام شده محصولات یا خدمات به صورت دقیق و قابل اعتماد است. این تعریف نشان می‌دهد چرا مشکلی که در مقدمه گفتیم (مشخص نبودن بهای تمام شده هر واحد محصول) توسط حسابداران صنعتی حل می‌شود. نام دیگر آن Cost Accounting یا حسابداری بهای تمام شده است و برخلاف تصورات رایج، صرفا محدود به کارخانه‌ها نمی‌شود و در کسب و کارهای دیگری مثل بانک‌ها، بیمارستان‌ها و شرکت‌های حمل و نقل برای تعیین بهای تمام شده خدمات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

استفاده از حسابداری صنعتی از یک سو باعث می‌شود واحدهای صنعتی و خدماتی بدانند که هر محصول یا خدمت واقعا چقدر هزینه می‌برد و از سوی دیگر از این هزینه برای قیمت‌گذاری منصفانه، تشخیص سود واقعی و جلوگیری از ضررهای پنهان استفاده کنند. به زبان تخصصی، حسابدار صنعتی کسی است که از روشی نظام‌مند برای شناسایی، اندازه‌گیری، تخصیص و تحلیل هزینه‌های مستقیم مواد و میزان کار استفاده می‌کند.

مثلا او هزینه‌های غیر مستقیم که روی عدد نهایی تولید تاثیر می‌گذارند و هزینه محصول، سفارش، فعالیت یا حتی جایی که هزینه صرف شده را در نظر می‌گیرد. او با این کار به مدیران کمک می‌کند تا روند تصمیم‌گیری مالی راحت‌تر و دقیق‌تر انجام شود و بهتر بتوانند هزینه‌های تولید را برآورد کنند و برنامه‌ریزی داشته باشند.

تاریخچه مختصر حسابداری صنعتی

ریشه‌های حسابداری صنعتی به دوران انقلاب صنعتی در سده نوزدهم باز می‌گردد، زمانی که گسترش تولید مکانیزه و کارخانه‌ای، محاسبه نظام‌مند بهای تمام شده را به یک ضرورت برای کنترل تولید تبدیل کرد. تحت تاثیر انقلاب صنعتی بود که فردریک تیلور زمینه علمی مناسب برای تعریف استانداردهای مصرف مواد و زمان را فراهم کرد و هنری فورد با راه‌اندازی اولین خط تولید انبوه، کاربرد واقعی تحلیل دقیق و عملی هزینه‌ها را نشان داد. بعد از این رویدادها بود که حسابداری بهای تمام شده پدید آمد و به تدریج با گشترش دامنه کاربرد، به شکل امروزی درآمد.

در ایران، حسابداری با نام دفترداری شناخته می‌شد و سابقه آن به دوران مدرسه دارالفنون بازمی‌گردد. با این حال ورود و تدریس حسابداری صنعتی به عنوان یک شاخه جدید از فن دفترداری، با تاسیس نهادهایی مثل سازمان مدیریت صنعتی و گسترش آموزش عالی ممکن شد. تقریبا بعد از ملی شدن صنعت نفت بود که استفاده از آن در میان متخصصان ایرانی فراگیر شد. امروزه، حسابداری صنعتی فقط محدود به کارخانجات ایرانی نمی‌شود و در شرایط رقابتی که وجود دارد (و با توجه به رشد روزافزون تورم)، به یکی از ارکان جدی مدیریت هزینه و قیمت‌گذاری در بنگاه‌های تولیدی و خدماتی کشور تبدیل شده است.

اهمیت و کاربرد حسابداری صنعتی

هر زمان که مدیران مجبور می‌شوند به این سوالات که این محصول را با چه قیمتی بفروشم؟ چقدر موجودی انبار داریم؟ مقدار ضایعات پنهان شده چقدر است و کدام خط تولید هزینه‌بر است؟ پاسخ دقیق بدهند، ارزش واقعی چگونگی محاسبه بهای تمام شده محصول، خود را نشان می‌دهد. برای همین از حسابداری صنعتی در تعیین موارد زیر استفاده می‌شود:

🔹قیمت‌گذاری دقیق محصولات: با تعیین دقیق بهای تمام شده، می‌توان قیمت پایه فروش و حاشیه سود را هم به صورت دقیق تعیین کرد. اینکار فرایند قیمت‌گذاری را از حالت حدس و گمان درآورده و نشان می‌دهد کدام محصول واقعا سودآور است و کدام ضررده.

🔹کنترل و کاهش هزینه‌ها: همچنین استفاده از حسابداری صنعتی باعث می‌شود تا بدانید چه مقدار هزینه به مواد، دستمزد و سربار اختصاص داده می‌شود. اینکار در نهایت به شما کمک می‌کند تا نقاط پرهزینه را شناسایی کرده و در صورت لزوم مواردی که مدنظرتان است را کاهش دهید.

🔹ارزیابی عملکرد و شناسایی نقاط ضعف: تحلیل انحرافات که بخش دیگری از فرایند حسابداری صنعتی است به شما نشان می‌دهد که کدام بخش تولید، کدام بخش شیفت کاری یا کدام محصول از استانداردها عقب افتاده و نیازمند اصلاح است.

🔹بودجه‌بندی و پیش‌بینی: بررسی داده‌های تاریخی هزینه، مبنایی واقع‌گرایانه برای پیش‌بینی هزینه‌های دوره آتی فراهم می‌کند. هزینه‌هایی که در نهایت نشان می‌دهد چطور باید بودجه را تدوین کرد.

🔹مدیریت موجودی و کاهش ضایعات: مشخص کردن مسیر مصرف مواد و مقایسه آن با مصرف واقعی (براساس استانداردهای مصرف)، میزان هدررفت منابع را نشان داده و به کنترل موجودی انبار کمک می‌کند.

🔹کاربرد در صنایع مختلف: حسابداری صنعتی در طیف وسیعی از صنایع مثل صنایع تولیدی، پیمانکاری، خدماتی مثل بانک، بیمارستان و حمل و نقل، برای هزینه‌یابی سفارش، پروژه یا خدمات به کار می‌رود. در جدول زیر مزایای استفاده از این نوع حسابداری را برای شرکت‌های مختلف (براساس اندازه) مشخص کرده‌ایم:

اهداف حسابداری صنعتی

اهداف حسابداری صنعتی که شامل اندازه‌گیری هزینه‌ها، کنترل آن‌ها، تحلیل سودآوری و در نهایت تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی مدیریتی است، در کنار هم یک زنجیره کامل می‌سازند که درن هایت هدف همه آنها فراهم کردن اطلاعات دقیق هزینه‌ها برای مدیریت بهتر کسب‌وکار است. در ادامه هر کدام از این اهداف را توضیح داده‌ایم:

🔹محاسبه دقیق بهای تمام شده:

هدف بنیادین حسابداری صنعتی را می‌توان بهای تمام شده محصول دانست. دانستن اینکه هر واحد محصول، سفارش یا خدمت واقعا چقدر هزینه می‌برد، به ما کمک می‌کند که قیمت فروش پایه و سود واقعی را هم دقیق حساب کنیم.

🔹کنترل هزینه‌های مواد، دستمزد و سربار:

با تفکیک دقیق میان بهای تمام شده و مصرف واقعی و مقایسه آن با استانداردها، می‌توان انحرافات را آشکار کرد و در صورت لزوم هزینه‌های غیرضروری را کاهش داد.

🔹ارائه اطلاعات به مدیریت برای تصمیم گیری:

با استفاده از حسابداری صنعتی است که می‌توان مشخص کرد آیا سفارش با قیمت عنوان شده به‌صرفه است؟ یا آیا توقف خط تولید منطقی است؟ سوالاتی که پاسخ دادن به آنها به مدیریت کمک می‌کند تا تصمیم‌گیری صحیح و مبتنی بر داده واقعی داشته باشد.

🔹ارزیابی سود محصولات و خطوط تولید:

هزینه‌یابی سفارش کار به تفکیک محصول یا خط تولید و مقایسه آن با درآمد، مشخص می‌کند کدام محصول یا خدمت یا خط تولید واقعا سودآور است و کدام یک هزینه‌های سازمان را هدر می‌دهد.

🔹پشتیبانی از برنامه‌ریزی و کنترل عملیات:

در نهایت بررسی داده‌های قبلی و تعیین هزینه براساس استانداردها، مبنای تدوین بودجه و پیش‌بینی هزینه‌های آتی است و مقیاسی برای مقایسه عملکرد واقعی با برنامه فراهم می‌کند.

📘ثبت‌نام کنید: دوره حسابداری حقوق و دستمزد

طبقه بندی هزینه ها در حسابداری صنعتی

در حسابداری صنعتی، طبقه‌بندی هزینه‌ها به مدیران کمک می‌کند بدانند هر ریال هزینه از کجا می‌آید و چگونه می‌توان آن را کنترل کرد. در ادامه هر کدام از این طبقه‌بندی‌ها را با مثال عددی توضیح داده‌ایم:

هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم

هزینه مستقیم هر محصول به سادگی قابل تعیین است؛ در حالی که هزینه غیرمستقیم بین چند محصول مشترک است. برای مثال اگر هزینه مستقیم تولید یک کیف به ازای چرم مصرفی (فرضا 200 هزار تومان) باشد، هزینه‌های غیرمستقیم شامل اجاره ماهیانه کارخانه (فرضا 50 میلیون) است که بین همه محصولات تقسیم می‌شود.

هزینه‌های ثابت و متغیر

هزینه ثابت آن هزینه‌ای است که با تغییر حجم تولید تغییر نمی‌کند، اما هزینه متغیر متناسب با میزان تولید، افزایش یا کاهش می‌یابد. برای مثال اجاره ماهانه انبار (فرضا 30 میلیون تومان) یک هزینه ثابت است، اما اگر تولید از 1000 واحد به 2000 واحد افزایش یابد، هزینه مواد اولیه (فرضا از 100 میلیون به 200 میلیون) که متناسب با افزایش زیاد شده، یک هزینه متغیر است. آشنایی با چگونگی انبارداری و تعیین هزینه‌های آن، محاسبات این مرحله را برای شما ساده و روشن می‌کند.

هزینه‌های محصول و دوره

هزینه محصول شامل مواد، دستمزد و سربار ساخت بوده و به موجودی محصول منتقل و با فروش آن، به هزینه تبدیل می‌شود. در حالی که هزینه دوره مثل حقوق فروشندگان یا اجاره دفتر مرکزی، بلافاصله در همان دوره هزینه می‌شود. برای مثال 500 میلیون تومان هزینه مواد مصرفی، جزو هزینه محصول بوده و 40 میلیون تومان (فرضی) حقوق ماهیانه تیم فروش، جزو هزینه دوره است.

مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار ساخت

این 3 مورد جزو عناصر اصلی بهای تمام شده هستند. برای مثال برای تولید 100 میز، 20 میلیون تومان صرف مواد مستقیم (چوب)، 10 میلیون تومان صرف دستمزد مستقیم (نجار) و 5 میلیون تومان صرف برق کارگاه و استهلاک ماشین می‌شود.

بهای اولیه و هزینه تبدیل

بهای اولیه شامل مجموع هزینه مواد مستقیم + دستمزد مستقیم اولیه است. در مثال میز برابر 30 میلیون تومان= 20 میلیون مواد مستقیم + 10 میلیون دستمزد مستقیم. از سویی هزینه تبدیل برابر مجموع دستمزد مستقیم و سربار ساخت است. در مثال میز این عدد برابر 15 میلیون تومان می‌شود.

در مجموع این طبقه‌بندی‌ها در حسابداری صنعتی به ما کمک می‌کند تا دقیقا بدانیم هر هزینه کجا مصرف شده و چطور آنها را مدیریت کنیم.

روش‌های هزینه‌یابی در حسابداری صنعتی

روش های هزینه یابی در حسابداری صنعتی شامل هزینه سفارش کار، مرحله‌ای، استاندارد، جذبی، متغیر و برمبنای فعالیت می‌شود. در ادامه هر کدام از این هزینه‌ها را توضیح خواهیم داد:

هزینه‌یابی سفارش کار  (Job Costing):

استفاده از برگه هزینه سفارش برای تخصیص هزینه‌ها به هر سفارش یا پروژه مشخص و مجاز، هزینه‌یابی سفارش کار نام دارد. کاربرد آن در تولید سفارسی و غیرتکراری مثل ساخت مبلمان، چاپ، ساخت و ساز یا دیگر خدمات تخصصی است. از مزایای آن می‌توان به دقت بالا در تعیین بهای هر سفارش، امکان قیمت‌گذاری و ارزیابی سود هر پروژه اشاره کرد.

عیب آن نیز این است که هزینه‌بر، زمان‌بر و نیازمند بررسی دقیق اطلاعات مواد و دستمزد هر سفارش است. برای مثال فرض کنید یک کارگاه مبلمان برای سفارش 10 میز، هزینه چوب برابر 5 میلیون تومان، دستمزد نجاری برابر 3 میلیون تومان و سهم هر سربار را برابر 1 میلیون حساب کند. این موارد که در برگه سفارش ثبت می‌شوند همان هزینه‌یابی سفارش کار هستند.

هزینه‌یابی مرحله‌ای / فرآیندی (Process Costing):

جمع هزینه‌های هر مرحله  از تولید و تقسیم آن به واحدهای تولید شده (برای محصولات یکسان و تولید شده به روش تولید انبوه)، با نام هزینه‌یابی مرحله‌ای شناخته می‌شود. کاربرد آن در صنایعی مانند سیمان، فولاد، مواد شیمیایی، کفش و لوازم خانگی است که تولید انبوه و یکسان دارند. مزایای آن را می‌توان شامل سادگی محاسبات دانست. عیب آن هم دقت پایین در تفکیک محصولات متنوع است. برای مثال یک کارخانه سیمان هزینه مواد، دستمزد و سربار مرحله کوره را جمع زده و بر تن سیمان تولید شده تقسیم می‌کند تا هزینه‌یابی مرحله‌ای انجام داده باشد.

هزینه‌یابی استاندارد:

نوع دیگری از انواع هزینه‌یابی در حسابداری صنعتی است که برای مقایسه هزینه واقعی با هزینه‌های از پیش تعیین شده (همان استاندارد) به کار رفته و در نهایت میزان انحرافات را به ما می‌دهد. کاربرد آن در واحدهای تولیدی با فرایندهای تکرار شونده که خواهان کنترل هزینه و ارزیابی عملکرد هستند است. مزایای هزینه‌یابی استاندارد شامل کنترل مدیریتی، شناسایی انحرافات، تسهیل بودجه‌ریزی و قیمت‌گذاری دقیق است.

عیب آن هم این است که نیازمند تعیین دقیق استانداردهاست. برای مثال اگر استاندارد مصرف چوب به ازای هر میز 2 متر باشد و مشخص شود میزان مصرف واقعی 2.5 متر است، آنگاه هزینه‌یابی استاندارد به ما می‌گوید که میزان انحراف 0.5 متر در هر واحد است و تحلیل دقیق انحرافات، علت آن را هم مشخص خواهد کرد. آشنایی با مطالب حسابداری مدیریت در استفاده مناسب و به جای هزینه‌یابی استاندارد، بسیار کمک کننده است.

هزینه‌یابی جذبی (کامل):

برای تخصیص تمام هزینه‌های تولید مثل مواد، دستمزد، سربار  متغیر و ثابت به محصول به کار برده می‌شود. کاربرد آن در تهیه صورت‌های مالی و ارزش‌گذاری موجودی طبق استانداردهای حسابداری است. مزایای آن هم مطابقت با الزامات گزارشگری مالی و لحاظ کردن تمام هزینه‌های تولید در بهای هر محصول است. عیب اصلی آن این است که برای تصمیم‌گیری درباره سرنوشت هر محصول کارایی ندارد؛ زیرا امکان پنهان ماندن هزینه ثابت در موجودی و تحریف سود دوره براساس آن وجود دارد. برای مثال اگر سربار ثابت ماهانه 300 میلیون تومان و تولید 60000 واحد باشد، هزینه‌یابی جذب به ما می‌گوید که هر واحد 5000 تومان سربار ثابت جذب می‌کند.

هزینه‌یابی متغیر / مستقیم:

از هزینه‌یابی متغیر / مستقیم در حسابداری صنعتی برای تفکیک میان هزینه‌های متغیر تولید مثل مواد، دستمزد و سربار متغیر (مختص محصول) و هزینه‌های ثابت (هزینه دوره) استفاده می‌شود. از این نوع هزینه‌یابی در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی کوتاه مدت، تحلیل نقطه سر به سر و حاشیه مشارکت استفاده می‌شود. مزایای آن دادن تصویری شفاف از سود واقعی محصول و مشخص شدن سرنوشت پذیرش سفارش یا تصمیم گیری درباره توقف یک خط تولید است.

عیب آن این است که با الزامات گزارشگری مالی مغایر بوده و بهای محصولات در بلند مدت را کم برآورد می‌کند. برای مثال طبق هزینه‌های متغیر / مستقیم، محصولی با قیمت فروش 100 هزار تومان و هزینه متغیر 60هزار تومان، دارای حاشیه مشارکت 40 هزار تومان است.

هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت (ABC):

از هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت برای تخصیص سربار براساس فعالیت‌های مصرف‌کننده منابع استفاده می‌شود. کاربرد آن در شرکت‌هایی است که تنوع محصولات‌شان بالا بوده و سربار سنگین است. مثل صنایع خودروسازی یا الکترونیک. مزایای آن دقت بالاتر در تخصیص سربار، شناسایی فعالیت‌های هزینه‌زا و دستیابی به فرصت‌های بهینه‌سازی است. عیب این نوع هزینه‌یابی نیز این است که پیجیده و زمان‌بر بوده و نیازمند یک سیستم پشتیبانی اطلاعات بسیار قوی است. برای مثال طبق هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت هزینه راه‌اندازی یک سیستم براساس تعداد دفعات راه اندازی هر محصول معین می‌شود نه براساس حجم تولید.

سایر روش های هزینه یابی حسابداری صنعتی

دو نوع دیگر از روش‌های هزینه‌یابی شامل هزینه‌یابی برآوردی و چرخه عمر می‌شود. هزینه‌یابی برآوردی با استفاده از نرخ‌های از پیش تعیین شده و با هدف پیش‌بینی سریع، دقت کمتر و مناسب تهیه گزارش‌های داخلی به کار گرفته می‌شود. همچنین هزینه‌یابی چرخه عمر برای جمع آوری هزینه‌ها از مرحله طراحی تا توقف تولید محصول به کار رفته و مناسب محصولات با چرخه عمر کوتاه و هزینه‌های تحقیق و توسعه بالاست.

در ادامه یک جدول مقایسه‌ای روش‌های هزینه‌یابی تهیه کرده‌ایم تا بهتر این روش‌ها را با هم مقایسه کرده و جایگاه هر کدام را بشناسید:

نکته: در عمل، بسیاری از شرکت‌ها ترکیبی از این روش‌ها را برای کنترل هزینه به کار می‌برند. برای همین شناخت این موارد به صورت تخصصی به شما کمک می‌کند بهتر از پس مدیریت هزینه‌ها برآیید.

وظایف و مهارت‌های حسابدار صنعتی

برای اینکه هر حسابدار صنعتی بتواند به خوبی از پس اهدافی که نام بردیم برآید، لازم است وظایف و مهارت‌های خود را هم بشناسد. در زیر وظایف حسابدار صنعتی را به صورت مختصر آورده‌ایم:

🔹جمع‌آوری و ثبت هزینه‌ها: دریافت و ثبت منظم هزینه‌های مختلف مثل مواد، دستمزد و سربار از واحدهای تولید، انبار و منابع دیگر از اصلی‌ترین وظایف حسابدار صنعتی است.

🔹محاسبه بهای تمام شده: بعد از ثبت داده‌ها، اجرای روش هزینه‌یابی مناسب و تعیین بهای تمام شده هر محصول، خدمت یا سفارش، وظیفه بعدی است که حسابدار صنعتی برعهده دارد.

🔹مدیریت انبار و موجودی: کنترل میزان گردش مواد، کشف مغایرت موجودی و اطمینان از تطبیق اطلاعات تعدادی و ریالی انبار، جزو دسته دیگری از وطایف حسابدار صنعتی است.

🔹تحلیل انحرافات: براساس داده‌ها و محاسبات انجام شده، حسابدار صنعتی وظیفه دارد تا هزینه واقعی را با بودجه و استانداردهای تعریف شده و مقایسه کرده و در صورت وجود انحراف معنا دارد، دلیل آن را کشف کند.

🔹تهیه گزارش‌های مدیریتی: بعد از مشخص شدن انحرافات، نوبت به ارائه گزارش‌های تحلیلی هزینه و سودآوری و ارسال آن برای مدیریت می‌رسد.

🔹بودجه‌بندی و کنترل: در نهایت انجام وظایف نام برده در کنار مشارکت در تدوین بودجه هزینه‌ها و پایش مستمر عملکرد واقعی، دیگر وظیفه‌ای است که حسابدار صنعتی برعهده دارد.

برای انجام هر کدام از این وظایف لازم است که حسابدار صنعتی به دانش تخصصی مجهز باشد، تسلط بر نرم‌افزارهای مالی و اکسل داشته باشد، در تحلیل داده خبره بوده و بتواند با واحدهای مختلف ارتباط موثر برقرار کند.

تفاوت حسابداری صنعتی با حسابداری مالی و مدیریتی

برای فهم بهتر تفاوت حسابداری صنعتی با حسابداری مالی و مدیریتی، به جدول مقایسه‌ای زیر توجه کنید:

در اصل حسابداری صنعتی حلقه اتصال میان حسابداری مالی و مدیریتی است. در حسابداری صنعتی داده‌ها تولید می‌شوند و حسابداران مالی و مدیریتی آن را برای برنامه‌ریزی و کنترل بهتر کسب و کار، مصرف می‌کنند.

فرآیند محاسبه بهای تمام شده محصول

برای اینکه فرآیند محاسبه بهای تمام شده محصول را متوجه شوید، فرض کنید تولید محصول در یک دوره شامل مواد مستقیم به ارزش 10000 تومان، دستمزد مستقیم 5000 تومان و سربار جذب شده 3000 تومان باشد. در این صورت بهای تمام شده برابر می‌شود با: 18000=3000-(5000+10000) تومان.

برای محاسبه تسهیم سربار، چون یک هزینه غیرمستقیم است، ابتدا باید دوره مالی آینده برآورد شود و سپس نرخ جذب را محاسبه کرد. برای مثال سربار برآوردی می‌شود هزینه تقسیم بر ساعت کار مستقیم برآوردی. سربار جذب شده نیز برابر می‌شود با نرخ جذب ضرب در ساعت کار واقعی. برای مثال اگر 2000 ساعت کار واقعی انجام شده باشد، سربار جذب شده به ازای نرخ جذب 18000 تومان، برابر می‌شود با 360000 تومان.

هنگام تعیین ثبت‌های حسابداری نیز باید توجه داشته باشید که کالای در جریان ساخت در ستون بدهکار و کنترل سربار ساخت در ستون بستانکار نوشته شود. هزینه‌های واقعی سربار نیز در حساب کنترل سربار ساخت ثبت می‌شود. اختلاف بین سربار جذب شده و واقعی در پایان دوره به صورت کسر یا اضافه جذب شناسایی شده و به بهای تمام شده کالای فروخته شده اضافه می‌شود.

در انتها نیز گزارش بهای تمام شده شامل سه مورد مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار مستقیم است که در کنار هم نمایش داده می‌شوند. برای محاسبه بهای تمام شده محصولات تکمیل شده یا در جریان ساخت نیز این سه مورد در یک دوره مشخص جمع زده خواهند شد.

نرم افزارها و ابزارهای حسابداری صنعتی

در حسابداری صنعتی از نرم‌افزارهای متعددی مثل سپیدار، هلو، فرداد، اوراش و… استفاده می‌شود. هر کدام نیز به خاطر ویژگی‌ها و امکانات کلیدی که دارند باعث تسهیل در روند کار می‌شوند. از مهم‌ترین امکاناتی که باید مدنظر داشته باشید، مواردی مثل ماژول تولی، انبار و بهاری تمام شده است. در کنار این نرم‌افزارها، از روش‌های مدرن مثل هوش مصنوعی، اتوماسیون و تحلیل داده نیز استفاده می‌شود. برای اینکه چگونگی استفاده از بهترین نرم افزارهای حسابداری در حسابداری صنعتی را بیاموزید، می‌توانید یک دوره مرتبط با آنها را بگذارنید.

📘ثبت‌نام کنید: دوره‌های حسابداری آکادمی فراتر

راهنمای پیاده سازی حسابداری صنعتی در شرکت های تولیدی

برای پیاده‌سازی حسابداری صنعتی در شرکت‌های تولیدی لازم است ابتدا مراحل راه‌اندازی را بدانید، سپس یک چک لیست آماده‌سازی تهیه کنید، از انجام اشتباهات رایج بپرهیزید و الزامات قانونی مرتبط هر مرحله را به صورت واضح مشخص کنید. در ادامه هر کدام را توضیح خواهیم داد:

🔹مراحل راه‌اندازی: در مرحله اول لازم است ساختار محصول (BOM) و مراکز هزینه را مشخص و تعریف کنید. سپس مبانی تسهیم سربار را مشخص کرده و سیستم را با داده‌های یک دوره آزمایشی اجرا کنید. بعد از مطمئن شدن از صحت خروجی، داده‌های واقعی را وارد کرده و سیستم را عملیاتی کنید.

🔹چک‌لیست آماده‌سازی: در مرحله بعد باید یک چک لیست آماده‌سازی شامل کدینگ یکپارچه برای مواد، محصولات و مراکز هزینه، تعریف دقیق مراکز هزینه تولید و پشتیبانی، تعیین استانداردهای مصرف مواد و زمان و تدوین نرخ جذب سربار و مبنای برآورد دوره تهیه کنید.

🔹اشتباهات رایج: یادتان باشد که اشتباهات رایج راه‌اندازی سیستم حسابداری صنعتی را که شامل تعریف نکردن BOM پیش از شروع کار، نادیده گرفتن معادل آحاد تکمیل شده در کالای در جریان ساخت و تغییر روش هزینه‌یابی پس از ثبت تراکنش‌ها (اصلاح آن پرهزینه است) است را تکرار نکنید.

🔹ارتباط با الزامات قانونی ایران: توجه داشته باشید که سیستم حسابداری صنعتی شما باید به سامانه انبارداری، محاسبات مالیات بر ارزش افزوده و سامانه مودیان متصل باشد. دلیل آن هم این است که هرگونه مغایرت در بهای تمام شده، مستقیما در اظهارنامه مالیاتی و صورت‌های الکترونیکی منعکس می‌شود.

سوالات متداول

1️⃣حسابداری صنعتی چیست؟
به زبان ساده حسابداری صنعتی یعنی بدانید هزینه هر محصول یا خدمت چقدر برای شما تمام می‌شود. دانستن این موضوع به شما کمک می‌کند تا قیمت‌گذاری و تصمیم‌گیری برای سازمان، بر پایه عدد انجام شود، نه حدس و گمان.

2️⃣تفاوت حسابداری صنعتی و مالی چیست؟
حسابداری صنعتی به محاسبه هزینه‌ها و در انتها بهای تمام شده در روند تولید می‌پردازد، اما حسابداری مالی میزان سودآوری، وضعیت دارایی و بدهی‌های یک واحد اقتصادی را ثبت می‌کند.

3️⃣تفاوت حسابداری صنعتی و بهای تمام‌شده چیست؟
در عمل تفاوتی ندارند، حسابداری صنعتی نام رایج حسبداری بهای تمام شده یا Cost Accounting در ایران است.

4️⃣کدام روش هزینه‌یابی در حسابداری صنعتی برای کارخانه مناسب است؟
اگر تولید سفارشی و متنوع دارید، هزینه‌یابی سفارش کار برای شما مناسب است. از طرفی اگر تولید انبوه و همگن دارید، هزینه‌یابی مرحله‌ای به کار شما می‌آید. در نهایت اگر به دنبال کنترل هزینه و ارزیابی عملکرد هستید هزینه‌یابی استاندارد پیشنهاد می‌شود.

5️⃣آیا شرکت‌های کوچک هم به حسابداری صنعتی نیاز دارند؟
بله، داشتن یک سیستم ساده تفکیک هزینه‌ها، به صاحبان کسب و کار کمک می‌کند تا از قیمت‌گذاری زیر قیمت تمام‌شده و بروز ضررهای پنهان جلوگیری کنند.

6️⃣مهارت‌های لازم برای حسابدار صنعتی چیست؟
دانش حسابداری صنعتی، تسلط بر نرم‌افزارهای مالی و اکسل، توانایی تحلیل داده و داشتن ارتباط مؤثر با واحدهای تولید و انبار.

7️⃣بهای تمام‌شده در حسابداری صنعتی چگونه محاسبه می‌شود؟
با جمع زدن هزینه سه مورد مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار جذب شده برای هر واحد محصول یا سفارش.

8️⃣نقش حسابداری صنعتی در قیمت‌گذاری چیست؟
از حسابداری صنعتی برای محاسبه بهای تمام شده واقعی، تعیین کف قیمت فروش و مبنای تعیین حاشیه سود استفاده می‌شود، طوری که قیمت‌گذاری براساس حدس و گمان انجام نشود.

جمع بندی

در این مقاله حسابداری صنعتی و چگونگی استفاده از آن را توضیح دادیم. گفتیم که تکنیک‌های آن چطور به ابزاری حیاتی برای سودآوری و رقابت‌پذیری تبدیل شده است. همچنین یک راهنمای جامع برای چگونگی پیاده کردن آن در یک واحد تولیدی در اختیارتان گذاشتیم. در نهایت باید براساس نوع و اندازه تولیدی خود، مراحل پیاده کردن یک سیستم حسابداری صنعتی متناسب را مشخص کرده و با استفاده از چک لیست پیاده‌سازی، شناخت مفاهیم مرتبط مثل بهای تمام شده، انبارداری و انواع نرم‌افزار حسابداری مفید برای انجام محاسبات و البته گرفتن مشاوره رایگان، مسیر کار خود را مشخص کنید.