تعطیل کاری چیست؟ قانون، نحوه محاسبه و تفاوت با جمعه کاری

آیا محاسبه دستمزد کارگران و به طور کلی نیروی انسانی هر شرکتی، به این بستگی دارد که آنها در چه روزهایی از هفته، ماه، یا سال کار کنند؟ اگر اصطلاح تعطیل کاری را شنیده باشید، پاسختان بله است. حسابداران هر شرکت یا کارخانه به خوبی می‌دانند که هنگام محاسبه دستمزد کار افراد در روزهای تعطیل مثل جمعه و تعطیلات رسمی، چه اصول و قواعدی را به کار برند. دستمزد کار در روزهای تعطیل باید طبق قوانین کار در ایران، با مبلغی بیشتر از روزهای کاری حساب شود، اما چگونه و چقدر بیشتر؟ با ما تا پایان مقاله همراه باشید تا توضیح دهیم تعطیل کاری چیست و چگونه محاسبه می‌شود.

تعطیل کاری چیست؟

برای اینکه بدانیم تعطیل کاری چیست لازم است ابتدا ساعت کاری را تعریف کنیم. مدت زمانی که نیروی کار، زمان خود را در اختیار کارفرما قرار می‌دهد، ساعت کاری نامیده می‌شود. طبق قانون کار، جمعه‌ها به عنوان روز تعطیل کاری تعریف شده و اگر کارفرمایی از کارگر خود بخواهد در این روز هم کار کند، باید دستمزد او را با ضریبی بیشتر از روزهای عادی محاسبه کند، اما آیا فقط جمعه‌ها جزو روزهای تعطیل کاری محسوب می‌شود؟ تعطیلات رسمی طول هفته چه قانونی دارند؟ در بخش بعد این موضوع را کامل باز خواهیم کرد.

منظور از روز تعطیل در قانون کار چیست؟

تمام روزهای جمعه و مناسبت‌هایی که در طول سال به عنوان روز تعطیل رسمی در نظر گرفته شده‌اند، روز تعطیل کاری در قانون کار به حساب می‌آیند. در این روزها طبق قانون کار باید دستمزد کارگران مثل روزهای کاری هفته محاسبه و به آنها پرداخته شود. اگر کارگری بنا به درخواست کارفرما در یکی از این روزهای جمعه یا تعطیلات رسمی کار کند، دستمزد او را باید طبق یک سری قواعد بیشتر از روزهای عادی در نظر گیرد و پرداخت شود.

تفاوت تعطیل رسمی و تعطیل هفتگی

هر هفته دارای یک روز تعطیل هفتگی است. در این روز کارگران و کارمندان استراحت می‌کنند و دستمزدشان مطابق سایر روزهای هفته حساب می‌شود. در ایران، این روز تعطیل هفتگی همان جمعه در نظر گرفته شده است. به موجب اصل هفدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، روز جمعه، روز تعطیل هفتگی کشور اعلام شده است.

در طول سال، برخی از ایام ملی و مذهبی نیز تعطیل رسمی در نظر گرفته می‌شوند و بنا به قانون کار، هیچ کارگر یا کارمندی نباید در این روزها بدون احتساب دستمزدی بیشتر از روزهای کاری کشور، به کار گمارده شود. تفاوت کار در روز تعطیل یا تعطیل کاری با جمعه کاری در نحوه احتساب دستمزد کارگران یا کارمندانی است که در این روزها بنا به میل خود، کار می‌کنند.

قانون کار درباره تعطیل کاری چه می گوید؟

برای اینکه دقیقا بدانیم تعطیل کاری چیست و چطور باید دستمزد کارگران و کارمندان را در این ایام حساب کرد، بهتر است به قانون کار رجوع کنیم. در قانون کار، دو ماده مهم 62 و 63 قانون کار وجود دارد که صراحتا تعطیل کاری را مشخص کرده و درباره آن توضیح داده‌اند. دو ماده 62 و 63 را در ادامه توضیح داده‌ایم.

ماده ۶۲ قانون کار و تعطیل هفتگی

مطابق ماده 62 قانون کار، روز جمعه، تعطیل هفتگی با مزد کامل است. به همین خاطر در صورتی که کارگر یا کارمندی مطابق میل خود در این روز کار کند، مشمول فوق‌‌العاده 40% می‌شود. همچنین این قانون یک تبصره مهم دارد، چنانچه روز جایگزین در هفته تعیین نشود جمعه‌ کاری، غیرقانونی است.

ماده ۶۳ و تعطیلات رسمی کارگران

در ماده 63 صراحتا درباره تعطیلات رسمی کارگران توضیح داده شده است. مطابق این ماده، سایر تعطیلات رسمی کشور مثل روز جهانی کارگر یعنی ۱۱ اردیبهشت نیز روزهای تعطیل با مزد محسوب می‌شوند. در نتیجه اگر کارگر یا کارمندی در یکی از روزهای تعطیل رسمی مطابق میل خود به کار گمارده شود، دستمزد او موضوع تعطیل کاری در قانون کار بوده و طبق قواعد آن محاسبه می‌شود. توجه داشته باشید ثبت تعطیل‌کاری در لیست حقوق در صورت تعیین شدن روز جبرانی، ضروری است.

نقش ماده ۵۹ در ساعات کار مازاد

ماده 59 قانون کار درباره ساعات کار اضافی است. مطابق این ماده، در روزهای تعطیل کاری نیز اگر کارگر بخواهد اضافه کار کند، پرداخت ۴۰٪ مازاد بر مزد ساعتی برای او محاسبه می‌شود. همچنین سقف اضافه کاری، حداکثر 4 ساعت در روز است.

نحوه محاسبه تعطیل‌کاری

حال که دانستیم مطابق ماده 62 و 63 قانون کار، چه روزهایی را شامل می‌شود، وقت آن است که نحوه محاسبه تعطیل کاری در روزهای تعطیل هفتگی و تعطیل رسمی را هم بیاموزیم. برای این کار به یک سری اطلاعات اولیه نیاز داریم:

🔹مزد مبنا یا مزد ساعتی: به حداقل بخش حقوقی گفته‌ می‌شود که مبنای محاسبه مزایا قرار می‌گیرد. به بیان ساده، مزد مبنا یا مزد ساعتی همان حقوق پایه تعیین شده است.

🔹ساعات موظفی: بنا بر ماده 51 قانون کار، ساعت موظفی همان تعداد ساعاتی است که کارگر یا کارمند در بازه زمانی مشخصی (روز، هفته یا ماه) باید وظیفه تعیین شده را انجام دهد.

🔹تعداد ساعات کار در روز تعطیل: این اصطلاح برای مواقعی است که به جز جمعه، روزهای تعطیل دیگری نیز در هفته باشد. در چنین حالاتی، به ازای هر روز تعطیل غیر از جمعه، از مجموع ساعات کاری هفتگی به میزان معادل یک ششم (تقریبا 7 ساعت و 20 دقیقه) کسر می‌شود.

🔹نوع روز تعطیل: اگر روز تعطیل کاری جمعه باشد، کار در این روز در صورت کار کامل هفته، 40 درصد مازاد را به همراه دارد، اما اگر روز تعطیل کاری جزو تعطیلات رسمی باشد، همیشه 40 درصد مازاد تعلق می‌گیرد.

🔹برخورداری یا عدم برخورداری از تعطیل جایگزین: باید مشخص شود که تعطیل جایگزین در نظر گرفته شده است یا نه.

مطابق این توضیحات، فرمول تعطیل کاری به شکل زیر نوشته می‌شود:

(7.33 / مزد مبنا) × 1.4 × تعداد ساعات کار در تعطیل =مبلغ کل تعطیل‌ کاری

برای یادگیری محاسبه کارکرد، اضافه‌کاری، تعطیل‌کاری، بیمه و مالیات در قالب تمرین واقعی، سرفصل‌های دوره جامع حسابداری حقوق و دستمزد را مشاهده کنید.

اکنون این فرمول را برای دو حالت کار در محدوده ساعت موظفی و محدوده مازاد بر ساعت موظفی محاسبه می‌کنیم تا بهتر متوجه شوید:

🔹حالت اول (کار در محدوده ساعات موظفی): فرضا کارگری با مزد مبنای (مزد پایه روزانه + پایه سنوات + مزایای به تبع شغل) 16 میلیون و 600 هزار تومان در یک تعطیل رسمی 8 ساعت در روز کار کرده است، در اینصورت مبلغ کل تعطیل کاری وی می‌شود:

25.364.256=(7.33 / 16.600.000) × 1.4 × 8=مبلغ کل تعطیل‌ کاری

🔹حالت دوم (کار در محدوده مازاد بر ساعات موظفی): اگر فرضا همین شخص در روز جمعه 2 ساعت اضافه کاری کند (با فرض کار در کل هفته)، به ازای هر ساعت 40 درصد اضافه بر ساعت کاری عادی به او تعلق می‌گیرد، یعنی اگر ساعتی تقریبا 70000 تومان دستمزد عادی او باشد، برای 2 ساعت مازاد دستمزدی که دریافت می‌کند طبق فرمول محاسبه اضافه‌کاری برابر می‌شود با:

196000=((70.000)+(70.000) × 40%) × 2=مبلغ مازاد به ازای 2 ساعت

همین 196000 تومان دستمزد اضافه بر ساعت محدوده کاری، در سایر تعطیلات رسمی به جز جمعه، به ازای 2 ساعت اضافه کاری همیشه ثابت است. همین نحوه محاسبه ساعات اضافه کاری تفاوت اصلی جمعه کاری با تعطیل کاری است.

برای درک بهتر تفاوت جمعه کاری با تعطیل کاری، به جدول زیر توجه کنید.

تعطیل‌کاری برای کارکنان شیفتی چگونه محاسبه می‌شود؟

برای اینکه در پاسخ تعطیل کاری چیست موضوعی ناگفته نماند، لازم است نحوه محاسبه آن را برای کارکنان شیفتی هم توضیح دهیم. برای محاسبه تعطیل کاری برای کارکنان شیفت باید دو اصطلاح را بشناسیم:

🔹فوق‌العاده نوبتکاری (حق شیفت): طبق ماده 55 قانون کار، نوبتکاری به کاری گفته می‌شود که در طول ماه گردش داشته باشد، یعنی صبح، عصر یا شب. خاطر سختی کار شیفتی، درصدی به عنوان فوق‌العاده به مزد ثابت ماهانه اضافه می‌شود که درصد فوق‌العاده نوبتکاری یا حق شیفت نام دارد و مقدار آن طبق جدول زیر محاسبه می‌شود:

🔹فوق‌العاده تعطیل کاری (کار در روزهای تعطیل): کار در روزهای تعطیل رسمی (مانند جمعه، تعطیلات ملی و مذهبی) برای کارگران شیفتی، طبق ماده ۶۲ قانون کار در روز جمعه، معادل با ۴۰% مزد روزانه، به عنوان فوق‌العاده جمعه کاری محاسبه می‌شود. در سایر تعطیلات رسمی نیز طبق ماده ۶۳ قانون کار، به صورت پرداخت ۴۰% اضافه بر مزد عادی است.

👈نکته اول: وقتی تعطیلی رسمی با شیفت کاری هم‌زمان باشد، اگر در آن روز کار انجام شود، کارگر مستحق دریافت فوق‌العاده تعطیل کاری است. اگر برنامه شیفت به‌گونه‌ای باشد که آن روز، روز استراحت محسوب ‌شود، تعطیل کاری به او تعلق نمی‌گیرد.

👈نکته دوم: وقتی کارکرد کارگر باعث عبور از ساعات تعیین شده ‌شود، اضافه کاری طبق همان 40 درصد مازاد محاسبه می‌شود. برای مثال اگر 2 ساعت اضافه کاری در روز تعطیل انجام شود، هر ساعت 40 درصد ساعت کاری عادی اضافه شده و به مازاد حقوق اضافه می‌شود.

تعطیل‌کاری مشمول بیمه و مالیات است؟

یکی از سوالات مهمی که بسیاری از کارگران و کارمندان درباره تعطیل کاری ۱۴۰۵ می‌پرسند این است که آیا این نوع کار مشمول بیمه و مالیات می‌شود؟ برای پاسخ به این سوال ابتدا به ماده ۳۶ قانون تأمین اجتماعی رجوع می‌کنیم که طبق آن کارفرما موظف است حق بیمه را از مزد یا حقوق و مزایا کسر کند. در نتیجه تعطیل کاری مشمول بیمه می‌شود. درباره مالیات نیز به ماده ۸۲ قانون مالیات‌های مستقیم رجوع می‌کنیم که طبق آن مالیات بر درآمد حقوق، به کلیه حقوق، مزد و مزایای نقدی و غیرنقدی تعلق می‌گیرد.

اشتباهات رایج در محاسبه تعطیل‌کاری

در پاسخ به اینکه تعطیل کاری چیست و چگونه محاسبه می‌شود ممکن است اشتباهاتی رخ دهد. تعداد از رایج‌ترین این اشتباهات شامل موارد زیر می‌شود:

• یکی دانستن جمعه‌کاری و تعطیل‌کاری هنگام محاسبه مازاد
• استفاده از ضریب ۱٫۴ برای تمام حالت‌ها
• عدم توجه به ساعات موظفی ماهانه
• محاسبه پایه حقوق براساس عدد سال گذشته
• ثبت نکردن تعطیل جایگزین

سوالات متداول تعطیل‌کاری

1️⃣آیا کار در تعطیل رسمی همیشه اضافه‌کاری است؟
بستگی دارد، اگر کارگر در روز تعطیل رسمی بیش از ساعات موظفی کار کند، علاوه بر 40% تعطیل‌کاری، 40% اضافه‌کاری هم به او تعلق می‌گیرد.

2️⃣اگر تعطیل رسمی با جمعه مصادف شود چه می‌شود؟
دستمزد در صورت کار نکردن به صورت عادی و در صورت کار کردن، مطابق جمعه کاری محاسبه می‌شود.

3️⃣آیا کارفرما می‌تواند کارگر را به تعطیل کاری مجبور کند؟
کار در روز تعطیل کاری باید با توافق کارگر و کارفرما انجام شود.

4️⃣تعطیل کاری در فیش حقوقی چگونه ثبت می‌شود؟
تعطیل کاری در فیش حقوقی به دستمرد نهایی اضافه می‌شود.

5️⃣تفاوت تعطیل کاری و تعطیل با مزد چیست؟
اگر کارگری در روز تعطیل‌ رسمی، بیش از ساعات موظفی کار کند، علاوه بر 40% تعطیل‌کاری، 40% اضافه‌کاری هم به او تعلق می‌گیرد. بخش مازاد، تعطیل با مزد نامیده می‌شود.